قوانین هلند ۲۰۲۶: راهنمای حقوقی زندگی، کار و مهاجرت

کسی که تازه جواب مثبت اقامتش را گرفته، معمولاً یک نگرانی مشترک دارد: «چه قانونی هست که اگر ندانم، همان اول کار دچار دردسر می‌شوم؟» این نگرانی بی‌جا نیست. در هلند بیشتر مشکلات مهاجران تازه‌وارد از جرم‌های جدی نمی‌آید؛ از مهلت‌هایی می‌آید که کسی درباره‌شان چیزی نگفته بود، مثل ثبت‌نام دیرهنگام در شهرداری یا بیمه‌ای که چند ماه دیر گرفته شده است.

در این مطلب همه قوانین هلند را مرور نمی‌کنم؛ چنین کاری نه ممکن است و نه به درد شما می‌خورد. سراغ قاعده‌هایی می‌روم که در پرونده‌هایی که بررسی کرده‌ام بیشتر از بقیه روی زندگی متقاضی اثر گذاشته‌اند. هر جا عددی آمده، از منبع رسمی سال ۲۰۲۶ است. هر جا قانون در حال تغییر است، این را صریح می‌گویم تا طرح پیشنهادی را با قانون اجرایی اشتباه نگیرید.

هفته‌های اول: دو مهلت که نباید از دست برود

ثبت‌نام در شهرداری و گرفتن BSN

طبق اطلاعات رسمی دولت هلند، هر کسی که قصد دارد بیش از چهار ماه در هلند زندگی کند باید ظرف پنج روز از ورود، خودش را در پایگاه اطلاعات جمعیت شهرداری (BRP، Basisregistratie Personen) ثبت کند. نتیجه این ثبت‌نام شماره شهروندی یا BSN است؛ شماره‌ای که بدون آن نه حقوق به‌درستی پرداخت می‌شود، نه بیمه و حساب بانکی راه می‌افتد، نه با اداره مالیات کاری پیش می‌رود.

چیزی که همیشه به متقاضیانم توضیح می‌دهم این است که ثبت‌نام به نشانی سکونت انجام می‌شود. اگر هنوز خانه ثابت ندارید، شهرداری در شرایطی نشانی مکاتبه‌ای می‌پذیرد، اما بهتر است پیش از امضای اجاره‌نامه بپرسید که صاحب‌خانه اجازه ثبت نشانی را می‌دهد یا نه. خانه‌ای که نتوانید در آن ثبت‌نام کنید، در عمل چند کار اداری بعدی را هم متوقف می‌کند. جزئیات را در راهنمای BSN، DigiD و بیمه سلامت نوشته‌ام.

بیمه درمان پایه اجباری است

اگر در هلند زندگی یا کار می‌کنید، بیمه درمان پایه (basisverzekering) اختیاری نیست. دولت هلند می‌گوید باید هرچه زودتر و حداکثر تا چهار ماه پس از ورود بیمه بگیرید. نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود: اگر بعد از این چهار ماه اقدام کنید، بیمه عطف به ماسبق نمی‌شود و هزینه درمانی که قبل از شروع بیمه داشته‌اید جبران نمی‌شود. نهاد CAK کسانی را که در شهرداری ثبت شده‌اند ولی بیمه ندارند شناسایی می‌کند و جریمه در پی دارد.

یک استثنای مهم هم هست: دانشجویی که فقط برای تحصیل آمده و کار نمی‌کند، معمولاً به بیمه خصوصی دانشجویی نیاز دارد، نه بیمه پایه هلندی. به محض اینکه کنار تحصیل کار حقوق‌بگیری شروع کند، وضعیت فرق می‌کند. این مرز را پیش از شروع کار بررسی کنید.

قانون اقامت: اجازه اقامت شما به یک هدف مشخص بسته است

در قانون خارجیان هلند (Vreemdelingenwet) هر اجازه اقامت برای «هدف» مشخصی صادر می‌شود: کار به‌عنوان مهاجر ماهر، تحصیل، زندگی با همسر، خوداشتغالی و مانند آن. حقوق شما، از جمله اجازه کار همسر، به همین هدف وابسته است. اگر هدف عوض شود، مثلاً کارتان را از دست بدهید یا تحصیل را رها کنید، اقامت خودبه‌خود با شرایط تازه جور نمی‌شود و باید تغییر هدف را بررسی کنید.

برای کسانی که از طریق کار می‌آیند، مهم‌ترین قاعده حد نصاب حقوق است. این اعداد هر شش ماه به‌روز می‌شوند:

این ارقام از جدول مبالغ لازم اداره مهاجرت هلند (IND) آمده است. حقوق پایین‌تر از حد نصاب یعنی پرونده رد می‌شود، حتی اگر کارفرما تمام کارهای دیگر را درست انجام داده باشد. جزئیات هر مسیر را در راهنمای راه‌های اقامت هلند و اقامت مهاجر ماهر توضیح داده‌ام.

ادغام اجتماعی: قبل از ورود و بعد از ورود

یکی از باورهای غلطی که در متن‌های فارسی زیاد می‌بینم این است که همسر باید پیش از ورود مدرک زبان NT2 بگیرد یا دوره اجباری «ارزش‌های هلندی» بگذراند. قانون چنین چیزی نمی‌گوید. همسری که به سراغ شریک هلندی یا دارای اقامت با هدف غیرموقت می‌آید، معمولاً باید آزمون ادغام خارج از کشور را در سطح A1 بدهد. خانواده دارندگان اقامت با هدف موقت، مثل مهاجر ماهر، بلو کارت یا دانشجو، از این آزمون معاف‌اند.

بعد از ورود، کسانی که مشمول قانون ادغام ۲۰۲۱ (Wet inburgering 2021) هستند، از جمله بیشتر پناهندگان و همسران شهروندان هلندی، مسیر ادغامی را طی می‌کنند که هدف اصلی آن رسیدن به زبان هلندی در سطح B1 است. برای اقامت دائم و تابعیت هم فعلاً پنج سال اقامت پیوسته و قبولی در آزمون ادغام لازم است؛ سطح عمومی A2 است، ولی برای کسی که مشمول قانون ادغام ۲۰۲۱ است، سطح لازم ممکن است بالاتر باشد و باید جداگانه بررسی شود. دولت طرح افزایش مدت لازم برای تابعیت به ده سال را مطرح کرده، ولی تا زمان نوشتن این مطلب قانون نشده است. توضیح کامل را در راهنمای تابعیت هلند ببینید.

برای متقاضیان داخل ایران

طبق صفحه وضعیت ایران در سایت رسمی Netherlands Worldwide (به‌روزرسانی سپتامبر ۲۰۲۶)، مرکز VFS تهران از فوریه ۲۰۲۶ بسته است و سفارت هلند در تهران خدمات محدودی ارائه می‌دهد. با این حال گرفتن برچسب MVV پس از تأیید IND و آزمون ادغام خارج از کشور جزو خدمات فعلی سفارت ذکر شده است. این وضعیت ممکن است تغییر کند؛ پیش از برنامه‌ریزی سفر آن را دوباره چک کنید. مراحل را در راهنمای ویزای MVV و TEV نوشته‌ام.

قوانین پناهندگی از ژوئن ۲۰۲۶

از ۱۲ ژوئن ۲۰۲۶ پیمان مهاجرت و پناهندگی اتحادیه اروپا در هلند اجرا می‌شود. طبق IND، اقامت پناهندگی جدید سه ساله است و اقامت دائم پناهندگی دیگر قابل درخواست نیست؛ مسیر ماندگاری، اقامت بلندمدت اتحادیه اروپا پس از پنج سال است. اگر کسی بر اساس اطلاعات قدیمی درباره پناهندگی تصمیم می‌گیرد، باید بداند بخش مهمی از آن اطلاعات دیگر معتبر نیست. مطلب پناهندگی در هلند را در این زمینه ببینید.

قانون کار: قرارداد، حداقل دستمزد و اجازه کار

شهروند غیراروپایی در هلند فقط وقتی می‌تواند کار کند که اقامتش اجازه کار بدهد یا کارفرما برایش مجوز کار (TWV) از اداره UWV گرفته باشد. در مسیر مهاجر ماهر، خود اقامت اجازه کار نزد همان کارفرمای تأییدشده را در بر دارد و TWV جداگانه لازم نیست. تغییر کارفرما ممکن است، ولی کارفرمای جدید هم باید اسپانسر شناخته‌شده IND باشد و حد نصاب حقوق رعایت شود.

حداقل دستمزد قانونی برای افراد ۲۱ سال به بالا از ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ برابر ۱۴٫۹۹ یورو در ساعت است. دانشجوی غیراروپایی هم فقط با TWV و حداکثر ۱۶ ساعت در هفته کار می‌کند، یا در ماه‌های ژوئن تا اوت به‌صورت تمام‌وقت.

قاعده زنجیره قراردادهای موقت

قانون مدنی هلند برای قراردادهای موقت با یک کارفرما قاعده‌ای دارد که به «ketenregeling» معروف است: حداکثر سه قرارداد موقت، در مجموع حداکثر سه سال. قرارداد چهارم یا گذشتن از سه سال، قرارداد را به‌طور خودکار دائمی می‌کند. اگر بین دو قرارداد بیش از شش ماه فاصله بیفتد، زنجیره از نو شروع می‌شود. در طرح قانونی Wet meer zekerheid flexwerkers پیش‌بینی شده که این فاصله بسیار طولانی‌تر شود، اما زمان اجرای آن ۱ ژانویه ۲۰۲۸ اعلام شده است؛ امروز همان قاعده شش ماه معتبر است.

در پرونده‌هایی که بررسی کرده‌ام، مهاجرانی که قرارداد موقت دارند معمولاً نگران‌اند که پایان قرارداد یعنی پایان اقامت. واقعیت ظریف‌تر است: پس از پایان کار، فرصتی محدود برای پیدا کردن کارفرمای جدید وجود دارد، ولی طول آن و شرایطش به نوع اقامت بستگی دارد. همین را قبل از تمام شدن قرارداد بررسی کنید، نه بعد از آن. برای کاریابی به راهنمای کاریابی در هلند سر بزنید.

اجاره مسکن: قرارداد نامحدود قاعده است

از ۱ ژوئیه ۲۰۲۴ با اجرای قانون قراردادهای اجاره ثابت (Wet vaste huurcontracten)، قرارداد اجاره خانه مستقل اصولاً برای مدت نامحدود بسته می‌شود. قرارداد موقت فقط در موارد مشخصی مجاز است، از جمله برای جوانان زیر ۲۸ سال، دانشجویان و دانشجویان دکترا، اجاره اتاق در خانه‌ای که صاحب‌خانه خودش در آن زندگی می‌کند، و وقتی صاحب‌خانه موقتاً خارج از کشور است.

در عمل این یعنی اگر صاحب‌خانه‌ای به شما قرارداد یک‌ساله خانه مستقل پیشنهاد کند و هیچ‌کدام از این استثناها شامل حالتان نشود، شرط مدت‌دار بودن ممکن است قابل استناد نباشد. همچنین از ۱ ژوئیه ۲۰۲۴ با قانون اجاره مقرون‌به‌صرفه (Wet betaalbare huur)، خانه‌ها با سیستم امتیازدهی دسته‌بندی می‌شوند: تا ۱۴۳ امتیاز بخش اجتماعی، ۱۴۴ تا ۱۸۶ امتیاز بخش میانی با سقف اجاره الزامی، و از ۱۸۷ امتیاز به بالا بازار آزاد. اگر فکر می‌کنید اجاره‌تان از سقف بیشتر است، کمیسیون اجاره (Huurcommissie) مرجع رسیدگی است. راهنمای اجاره مسکن در هلند جزئیات بیشتری دارد.

مالیات: از روزی که مقیم می‌شوید

وقتی مقیم مالیاتی هلند می‌شوید، درآمدتان در یکی از سه «باکس» مالیاتی قرار می‌گیرد. حقوق در باکس ۱ است و در ۲۰۲۶ برای افراد زیر سن بازنشستگی تا ۳۸٬۸۸۳ یورو با نرخ ۳۵٫۷۵٪، تا ۷۸٬۴۲۶ یورو با ۳۷٫۵۶٪ و بالاتر از آن با ۴۹٫۵۰٪ محاسبه می‌شود؛ البته اعتبارهای مالیاتی عدد نهایی را پایین می‌آورند.

دو نکته برای ایرانی‌ها مهم‌تر از نرخ‌هاست. اول، باکس ۳ دارایی‌های شما در سراسر دنیا را در بر می‌گیرد؛ حساب بانکی و ملک در ایران هم شامل آن است. دوم، هلند با ایران پیمان مالیاتی ندارد. قانون ۳۰ درصد برای کارمندانی که از خارج استخدام می‌شوند در ۲۰۲۶ هنوز ۳۰ درصد است و طبق برنامه دولت از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ به ۲۷ درصد می‌رسد. من مشاور مهاجرت هستم، نه مشاور مالیاتی؛ اگر دارایی قابل‌توجهی در ایران دارید، حتماً با متخصص مالیات صحبت کنید. شرح کامل در راهنمای مالیات بر درآمد در هلند و قانون ۳۰ درصد آمده است.

تولد فرزند در هلند: ثبت، تابعیت و اقامت

این بخش را جدا نوشتم چون اشتباه رایجی درباره‌اش وجود دارد. هلند تابعیت را بر اساس محل تولد نمی‌دهد. طبق دولت هلند، فرزند وقتی به‌طور خودکار هلندی است که مادر هلندی باشد، یا پدر هلندی باشد و با مادر ازدواج کرده یا شریک ثبت‌شده او باشد. فرزند دو والد ایرانی که در روتردام یا آمستردام به دنیا می‌آید، هلندی نیست.

دو کار عملی بعد از تولد لازم است:

ثبت تولد رایگان است و لازم نیست نوزاد را همراه ببرید. تکلیف اعلام تولد اول با پدر یا مادر دوم است. اطلاعات بیشتر درباره هزینه‌ها و مراحل زایمان در مطلب تولد در هلند آمده است.

رانندگی و کارت شناسایی: دو قاعده روزمره

گواهینامه ایرانی

گواهینامه کشورهای غیراروپایی پس از ثبت اقامتگاه در هلند حداکثر ۱۸۵ روز اعتبار دارد. ایران در فهرست کشورهایی نیست که گواهینامه‌شان با گواهینامه هلندی مستقیماً تعویض می‌شود؛ بنابراین معمولاً باید آزمون تئوری و عملی اداره CBR را از ابتدا بگذرانید. استثنای مهم: کسی که از قانون ۳۰ درصد استفاده می‌کند، در مدت اعتبار این امتیاز می‌تواند گواهینامه خارجی را بدون آزمون تعویض کند. اگر مشمول آن هستید، این فرصت را از دست ندهید.

چند قاعده رانندگی هم برای تازه‌واردها غافلگیرکننده است. در بیشتر بزرگراه‌ها سرعت مجاز در روز ۱۰۰ کیلومتر است و استفاده از تلفن همراه در دست هنگام دوچرخه‌سواری هم ممنوع است و جریمه دارد.

تکلیف ارائه کارت شناسایی

در هلند هر کس از ۱۴ سالگی باید در صورت درخواست پلیس یا مأموران مجاز، مدرک شناسایی معتبر نشان دهد. دولت هلند توضیح می‌دهد که قانون «تکلیف حمل» ندارد، فقط «تکلیف ارائه»؛ اما چون باید بتوانید مدرک را نشان دهید، در عمل همیشه باید همراهتان باشد. برای شما کارت اقامت همان مدرک شناسایی است و نبودن آن جریمه دارد.

چند اطلاعات قدیمی که هنوز دست‌به‌دست می‌شود

در جلسه‌ها زیاد با اطلاعاتی روبه‌رو می‌شوم که یا هیچ‌وقت درست نبوده یا دیگر درست نیست. تولد در هلند به‌تنهایی تابعیت نمی‌دهد. طرح سرمایه‌گذار خارجی ۱٫۲۵ میلیون یورویی از آوریل ۲۰۲۴ بسته شده است. ویزای همراه پیش‌شرط مدرک زبان NT2 ندارد. اقامت دائم برای پناهندگان جدید دیگر وجود ندارد. اگر منبعی خلاف این‌ها می‌گوید، تاریخ آن را بررسی کنید.

قانون در هلند شفاف نوشته می‌شود، ولی هر قاعده استثنا و جزئیاتی دارد که به وضعیت شخصی شما بستگی دارد. این مطلب نقشه کلی است، نه جایگزین بررسی پرونده.

سوالات متداول