راهنمای اخذ پاسپورت و تابعیت هلند

سؤالی که در جلسه‌های مشاوره تابعیت بیشتر از همه می‌شنوم این نیست که «چند سال باید بمانم»؛ این است که «اگر هلندی شوم، پاسپورت ایرانی‌ام چه می‌شود؟» بعضی‌ها سال‌ها درخواست را عقب انداخته‌اند چون شنیده‌اند باید تابعیت ایرانی را کنار بگذارند، و بعضی دیگر فکر می‌کنند با پاسپورت هلندی می‌توانند بی‌دغدغه به ایران سفر کنند. هیچ‌کدام از این دو تصور دقیق نیست.

در این مطلب شرایط فعلی طبیعی‌سازی را توضیح می‌دهم، بعد مسئله تابعیت ایرانی، هزینه‌ها، مراحل تا گرفتن پاسپورت، و اینکه روش کوتاه‌تر «اپشن» برای چه کسانی است. جاهایی هم که قانون در حال تغییر است را جدا مشخص کرده‌ام.

شرایط طبیعی‌سازی (naturalisatie) در سال ۲۰۲۶

طبیعی‌سازی مسیر اصلی شهروندی برای کسی است که در هلند به دنیا نیامده. IND شرط‌ها را این‌طور فهرست کرده است:

ردیف «نوع اقامت» را دست‌کم نگیرید. اقامت با هدف موقت، مثل اقامت تحصیلی، در زمان درخواست کافی نیست. کسی که پنج سال در هلند بوده ولی هنوز روی اقامت تحصیلی یا سال جستجوی کار است، باید اول وضعیت اقامتش را تغییر دهد. اینکه سال‌های قبلی با اقامت موقت دقیقاً چطور در محاسبه پنج سال حساب شود، به جزئیات پرونده بستگی دارد و قبل از درخواست باید با سوابق اقامتی‌تان بررسی شود.

پیوستگی هم مهم است. پنج سال یعنی بدون وقفه در اعتبار اقامت. تمدید دیرهنگام کارت یا فاصله بین دو اقامت، حتی کوتاه، ممکن است شمارش را از نو شروع کند. در پرونده‌هایی که بررسی کرده‌ام، این یکی از رایج‌ترین دلیل‌های رد شدن یا عقب افتادن درخواست بوده است.

تغییری که در راه است

دولت هلند از سپتامبر ۲۰۲۵ پیشنهاد افزایش مدت لازم برای طبیعی‌سازی از پنج به ده سال و بالا بردن سطح زبان را مطرح کرده است. تا زمان به‌روزرسانی صفحه IND در اوت ۲۰۲۶، قاعده جاری همچنان پنج سال و سطح A2 است. اگر نزدیک به پنج سال هستید، بهتر است درخواست را بی‌دلیل عقب نیندازید و پیش از ثبت، وضعیت قانون را دوباره چک کنید.

چه کسانی زودتر از پنج سال می‌توانند درخواست بدهند؟

طبق IND، مهم‌ترین استثناها این‌هاست:

• کسی که سه سال پیوسته با همان همسر یا شریک ثبت‌شده هلندی در قلمرو پادشاهی هلند زندگی کرده است؛ هم‌خانگی بدون ازدواج با شریک هلندی هم با اقامت معتبر در همین دسته می‌گنجد.
• کسی که سه سال با همسر یا شریک ثبت‌شده هلندی زندگی مشترک داشته، حتی اگر این سه سال بیرون از هلند بوده باشد.
• کسی که در مجموع دست‌کم ده سال با اقامت معتبر در هلند بوده و دو سال آخر پیوسته آنجا بوده است.
• فرد بی‌تابعیت که در BRP (ثبت احوال شهرداری) به‌عنوان بی‌تابعیت ثبت شده است، پس از سه سال.

برای کسانی که از مسیر همسر وارد شده‌اند، شرایط اقامت همسر را در ویزای همراه هلند توضیح داده‌ام.

تابعیت ایرانی: باید کنار گذاشت یا نه؟

قانون هلند اصل را بر این گذاشته که هنگام طبیعی‌سازی، تابعیت قبلی را ترک کنید. اما خود دولت هلند در توضیحاتش درباره تابعیت دوگانه نوشته است که برای شهروندان ایران ترک تابعیت از نظر حقوقی ممکن نیست. علاوه بر این، IND چند استثنای مستقیم هم دارد: ازدواج یا شراکت ثبت‌شده با شهروند هلندی در روز امضای فرمان سلطنتی، داشتن اقامت پناهندگی، و تولد در قلمرو پادشاهی هلند همراه با سکونت فعلی در آن. در کنار این‌ها، اگر ترک تابعیت برای کسی خسارت جدی داشته باشد، مثل هزینه‌های سنگین، از دست رفتن ارث یا حقوق مالی مهم، یا خدمت نظام وظیفه، می‌توان درخواست معافیت داد.

چیزی که همیشه به متقاضیانم توضیح می‌دهم این است که تصمیم نهایی درباره اینکه کدام استثنا در پرونده شما اعمال می‌شود با IND است و باید در همان درخواست مطرح شود، نه بعداً. قول قطعی کسی را که می‌گوید «ایرانی‌ها هیچ مشکلی ندارند» قبول نکنید؛ پرونده را با مدارک خودتان بررسی کنید.

سفر به ایران با دو تابعیت

طرف دیگر ماجرا این است که ایران تابعیت دوگانه را به رسمیت نمی‌شناسد و شما را در ایران فقط ایرانی می‌داند. ورود و خروج باید با پاسپورت ایرانی باشد و امکان کمک کنسولی هلند به شهروندان دوتابعیتی در ایران محدود است. پیش از هر سفر، توصیه سفر رسمی وزارت خارجه هلند برای ایران را بخوانید.

هزینه درخواست تابعیت هلند در ۲۰۲۶

این هزینه‌ها از ۱ ژانویه ۲۰۲۶ اجرا می‌شود و هر سال به‌روز می‌شود. هزینه هنگام ثبت درخواست پرداخت می‌شود و اگر درخواست رد شود، برنمی‌گردد.

هزینه ترجمه و قانونی‌سازی اسناد و هزینه پاسپورت جداست.

مراحل، از آزمون تا گرفتن پاسپورت

۱. آزمون ادغام یا مدرک معادل

مدرک قبولی آزمون ادغام در سطح A2، یا مدرکی که معافیت از آن را نشان دهد، باید پیش از درخواست آماده باشد.

۲. مدارک هویتی و احوال شخصی

شناسنامه و در صورت ازدواج، سند ازدواج لازم است. ایران عضو کنوانسیون آپوستیل نیست، بنابراین اسناد ایرانی باید مسیر قانونی‌سازی (legalisatie) و ترجمه رسمی را طی کنند. با توجه به محدود بودن فعالیت سفارت هلند در تهران، این مرحله را زودتر از بقیه شروع کنید. اگر گرفتن سند برایتان ممکن نیست، موضوع را پیش از درخواست با شهرداری مطرح کنید تا راه جایگزین بررسی شود.

۳. ثبت درخواست در شهرداری

درخواست طبیعی‌سازی در شهرداری محل سکونت (gemeente) ثبت می‌شود. شهرداری مدارک را کنترل و پرونده را برای IND می‌فرستد.

۴. تصمیم IND و فرمان سلطنتی

مهلت تصمیم‌گیری ۱۲ ماه است. در صورت تأیید، فرمان سلطنتی (Koninklijk Besluit) صادر می‌شود.

۵. مراسم طبیعی‌سازی

باید ظرف یک سال پس از تصمیم مثبت در مراسم شرکت کنید. تا وقتی در مراسم شرکت نکرده‌اید، شهروند هلند نیستید. این نکته را کسانی که بعد از تصمیم مثبت سفر طولانی می‌روند باید جدی بگیرند.

۶. درخواست پاسپورت یا کارت شناسایی

پس از مراسم، برای پاسپورت یا کارت شناسایی هلندی به شهرداری مراجعه می‌کنید. از این مرحله به بعد، اجازه اقامت دیگر لازم نیست.

روش اپشن (optie): برای چه کسانی است؟

اپشن مسیری ساده‌تر و ارزان‌تر است، اما فقط برای گروه‌های مشخص. طبق IND، این گروه‌ها عبارت‌اند از: متولدان قلمرو پادشاهی هلند، کسانی که توسط یک شهروند هلندی به رسمیت شناخته شده یا تحت سرپرستی او هستند، کسانی که مدت بسیار طولانی در هلند زندگی کرده‌اند، متولدان پیش از ۱ ژانویه ۱۹۸۵ از مادر هلندی، و کسانی که قبلاً تابعیت هلند داشته‌اند. هر گروه شرط‌های دقیق خودش را دارد. درخواست اپشن هم در شهرداری ثبت می‌شود و شرکت در مراسم ظرف یک سال پس از تصمیم مثبت الزامی است.

برای بیشتر مهاجرانی که بزرگسال به هلند آمده‌اند، مسیر واقعی طبیعی‌سازی است، نه اپشن.

بعد از گرفتن تابعیت: چیزی که کمتر گفته می‌شود

کسی که علاوه بر هلندی تابعیت دیگری هم دارد، اگر پس از بزرگسالی ده سال پیوسته بیرون از هلند و اتحادیه اروپا زندگی کند و در این مدت پاسپورت یا کارت شناسایی هلندی نگیرد، ممکن است تابعیت هلند را از دست بدهد. تمدید به‌موقع پاسپورت این مدت را از نو شروع می‌کند. اگر برنامه بازگشت طولانی به ایران یا کشور دیگری دارید، این را در نظر داشته باشید.

سوالات متداول