حقوق بازنشستگی در هلند

سؤالی که بیشتر از همه روی میز من می‌آید این نیست که «سیستم بازنشستگی هلند چطور است». سؤال واقعی این است: «من ۳۸ سالگی آمده‌ام. وقتی پیر شوم، هلند اصلاً چیزی به من می‌دهد یا همه این سال‌ها فقط کسر از حقوق بوده؟»

جواب کوتاه این است که بله، چیزی می‌دهد، ولی نه آن‌قدر که بیشتر مهاجران تصور می‌کنند، و نه به همان شکلی که در ایران به آن عادت داریم. در هلند چیزی شبیه «سی سال سابقه بیمه و بعد حقوق کامل» وجود ندارد. سهم دولت به تعداد سال‌هایی بستگی دارد که در هلند ساکن بوده‌اید، و سهم کارفرما به این بستگی دارد که کجا و با چه قراردادی کار کرده‌اید. در این مطلب این دو را جدا از هم توضیح می‌دهم، چون در عمل هم کاملاً جدا از هم کار می‌کنند.

سه لایه بازنشستگی در هلند

هلندی‌ها از «سه ستون» حرف می‌زنند. من ترجیح می‌دهم آن را سه منبع درآمد جداگانه ببینید که هرکدام قواعد، سازمان و مدارک خودش را دارد:

برای کسی که کل عمر کاری‌اش را در هلند گذرانده، AOW فقط کف درآمد است و بخش اصلی از صندوق کارفرما می‌آید. برای مهاجری که دیر آمده، هر دو بخش ناقص‌تر است و همین‌جاست که برنامه‌ریزی معنا پیدا می‌کند.

AOW چطور ساخته می‌شود

AOW مخفف Algemene Ouderdomswet، یعنی «قانون عمومی سالمندی» است. منطقش ساده است: در ۵۰ سال پیش از رسیدن به سن AOW، هر سالی که در هلند بیمه بوده‌اید، ۲٪ از AOW کامل برای شما ساخته می‌شود. ۵۰ سال بیمه یعنی ۱۰۰٪. هر سال کمتر، ۲٪ کمتر.

«بیمه بودن» در عمل یعنی ساکن هلند بودن. لازم نیست کار کرده باشید؛ دانشجو، همسری که شاغل نیست، یا کسی که بیکار بوده هم در سال‌های سکونتش AOW می‌سازد. برعکس، سال‌هایی که در ایران یا هر کشور دیگری زندگی کرده‌اید، هر قدر هم بیمه پرداخته باشید، در AOW حساب نمی‌شود. یک استثنا هم هست که برای کارمندان مرزی مهم است: اگر خارج از هلند زندگی کنید ولی در خود هلند کار کنید، در آن دوره معمولاً بیمه AOW هستید.

چیزی که همیشه به متقاضیانم توضیح می‌دهم این است که AOW از جیب کسی کم نمی‌شود که آن را «پس بگیرد». حق بیمه AOW بخشی از مالیات و حق بیمه باکس ۱ است و از همه درآمدها گرفته می‌شود. پس آنچه در فیش حقوقی‌تان می‌بینید پس‌انداز شخصی شما نیست، سهم شما در یک نظام همگانی است و مبلغ نهایی فقط با سال‌های بیمه تعیین می‌شود.

چند مثال ساده

با رقم AOW کامل مجرد در نیمه دوم ۲۰۲۶ (۱٬۶۶۲٫۱۶ یورو ناخالص در ماه)، این‌طور می‌شود:

این ارقام فقط برای درک نسبت‌هاست. مبلغ AOW هر سال دو بار تعدیل می‌شود و آنچه شما بیست سال بعد می‌گیرید با رقم آن روز حساب خواهد شد، نه با رقم امروز. برای دیدن سال‌های بیمه‌شده خودتان، با DigiD وارد Mijn SVB یا سامانه mijnpensioenoverzicht.nl شوید؛ دومی همه بخش‌های بازنشستگی شما را یک‌جا نشان می‌دهد. اگر هنوز DigiD ندارید، راهنمای BSN و DigiD را ببینید.

مبلغ AOW از ۱ ژوئیه ۲۰۲۶

کمک‌هزینه تعطیلات ماهانه جمع می‌شود و یک‌جا در ماه مه پرداخت می‌شود. رقم خالص به مالیات و به این بستگی دارد که تخفیف مالیاتی (loonheffingskorting) روی AOW اعمال شود یا روی درآمد دیگری.

دو نکته که در پرونده‌ها زیاد اشتباه برداشت می‌شود. اول اینکه «زوج» در AOW فقط ازدواج رسمی نیست؛ اگر با کسی خانه مشترک دارید و زندگی مشترک دارید، SVB ممکن است شما را هم‌خانه حساب کند و مبلغ هر نفر کمتر شود، حتی اگر شریکتان هنوز به سن AOW نرسیده باشد. دوم اینکه مکمل همسر (partnertoeslag) برای کسانی که از ۲۰۱۵ به بعد به سن AOW رسیده‌اند دیگر وجود ندارد؛ اگر همسرتان جوان‌تر است و درآمدی ندارد، AOW شما برای جبران آن بیشتر نمی‌شود.

سن بازنشستگی AOW

سن AOW در هلند ثابت نیست و به امید به زندگی گره خورده است. دولت آن را پنج سال زودتر اعلام می‌کند. وضعیت فعلی:

برای سال‌های بعد از ۲۰۳۱ هنوز سنی تعیین نشده است. قاعده فعلی این است که به ازای هر چهار و نیم ماه افزایش امید به زندگی، سن AOW سه ماه بالا می‌رود. اگر امروز چهل‌ساله هستید، عددی که در اینترنت برای سن بازنشستگی خودتان می‌بینید فقط برآورد است.

بازنشستگی زودتر از سن AOW ممکن است، ولی AOW زودتر پرداخت نمی‌شود. یعنی فاصله تا سن AOW را باید از بازنشستگی کارفرمایی یا پس‌انداز خودتان پر کنید، و برداشت زودتر از صندوق کارفرما معمولاً مستمری ماهانه را کمتر می‌کند.

بازنشستگی کارفرمایی: بخش اصلی برای کسی که کار می‌کند

اینجا جایی است که مهاجران بیشترین اطلاعات نادرست را دارند. در هلند قانون عمومی‌ای وجود ندارد که هر کارفرمایی را مجبور به ارائه طرح بازنشستگی کند. ولی در بسیاری از صنعت‌ها عضویت در صندوق بازنشستگی صنفی (bedrijfstakpensioenfonds) برای کارفرما اجباری است، یا قرارداد جمعی کار (CAO) آن را الزامی کرده است. نتیجه این است که بیشتر کارمندان بازنشستگی کارفرمایی دارند، ولی نه همه.

در پرونده‌هایی که بررسی کرده‌ام، کسانی که بیشترین ضرر را کرده‌اند معمولاً در شرکت‌های کوچک یا استارتاپ‌هایی کار کرده‌اند که هیچ طرحی نداشته‌اند و کسی هم به آن‌ها نگفته بود. پس پیش از امضای قرارداد این سه سؤال را بپرسید:

• آیا شرکت طرح بازنشستگی دارد و نزد کدام صندوق یا بیمه‌گر؟
• سهم کارفرما و سهم کارمند از حق بیمه چقدر است؟ (این را در فیش حقوقی هم خواهید دید.)
• آیا عضویت از روز اول شروع می‌شود یا شرط سن و مدت دارد؟

پولی که در صندوق کارفرما ساخته می‌شود متعلق به شماست و با پایان کار یا خروج از هلند از بین نمی‌رود. در صندوق می‌ماند و در سن بازنشستگی به‌صورت مستمری ماهانه پرداخت می‌شود، حتی اگر آن زمان در کشور دیگری زندگی کنید.

تغییر نظام بازنشستگی (Wtp)

هلند در حال انتقال به نظام جدیدی است که با قانون Wet toekomst pensioenen (Wtp) تعریف شده است. در نظام جدید، اندوخته هر نفر شفاف‌تر و شخصی‌تر دیده می‌شود و مبلغ نهایی بیشتر به بازده سرمایه‌گذاری صندوق بستگی دارد. بسیاری از صندوق‌ها در ۲۰۲۶ منتقل شده‌اند؛ طبق بانک مرکزی هلند (DNB) حدود ۵۵ صندوق و بخش‌هایی از صندوق‌های عمومی قصد دارند بعد از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ منتقل شوند و مهلت قانونی همه ۱ ژانویه ۲۰۲۸ است. برای شما در عمل یعنی نامه‌هایی که از صندوق می‌رسد را جدی بگیرید؛ معمولاً در همان‌ها توضیح داده می‌شود اندوخته‌تان چگونه منتقل شده است.

خوداشتغال‌ها و پس‌انداز شخصی

اگر به‌صورت کار آزاد (ZZP) یا با شرکت خودتان کار می‌کنید، هیچ صندوق کارفرمایی برای شما چیزی کنار نمی‌گذارد. AOW را مثل همه بر اساس سکونت می‌سازید، ولی لایه دوم برای شما وجود ندارد مگر اینکه خودتان آن را بسازید.

رایج‌ترین راه، lijfrente است: پس‌اندازی در حساب یا بیمه مخصوص بازنشستگی که در محدوده‌ای مشخص (jaarruimte) از درآمد مشمول مالیات باکس ۱ کسر می‌شود و بعداً هنگام دریافت مالیات دارد. حساب کردن jaarruimte به درآمد و سابقه بازنشستگی خود شما بستگی دارد و با Wtp هم تغییر کرده است، پس عدد کلی‌ای که جایی خوانده‌اید را مبنا قرار ندهید و آن را با مشاور مالیاتی یا ابزار Belastingdienst حساب کنید. درباره کار آزاد بیشتر در راهنمای ZZP در هلند نوشته‌ام و منطق باکس‌های مالیاتی را در مالیات بر درآمد در هلند توضیح داده‌ام.

اگر هلند را ترک کنید چه می‌شود

این نگرانی واقعی بسیاری از مهاجران است، به‌خصوص کسانی که هنوز مطمئن نیستند تا آخر در هلند می‌مانند.

AOW

سال‌هایی که ساخته‌اید از بین نمی‌رود. در سن AOW می‌توانید از خارج از هلند هم درخواست بدهید و مستمری به خارج پرداخت می‌شود. ولی یک محدودیت مهم وجود دارد: اگر در کشوری زندگی کنید که هلند با آن قرارداد نظارتی (handhavingsverdrag) ندارد، فرد مجرد حداکثر به اندازه مبلغ زوج‌ها AOW می‌گیرد، نه مبلغ کامل مجرد. اینکه کشور مقصد شما در کدام گروه است را پیش از تصمیم با SVB چک کنید. تا جایی که من اطلاع دارم، هلند با ایران قرارداد بیمه اجتماعی ندارد، ولی وضعیت دقیق را برای زمان بازنشستگی خودتان از SVB بپرسید.

بازنشستگی کارفرمایی

اندوخته در صندوق می‌ماند و در سن بازنشستگی پرداخت می‌شود. قاعده اصلی این است که نمی‌توانید آن را پیش از موعد یک‌جا نقد کنید. استثنای اصلی «بازنشستگی کوچک» است: اگر مستمری سالانه شما زیر حد قانونی باشد (در ۲۰۲۶، ۶۳۲٫۶۳ یورو ناخالص در سال)، صندوق ممکن است آن را یک‌جا بپردازد. انتقال اندوخته به صندوقی در کشور دیگر محدودیت‌های جدی دارد و اگر خارج از قواعد انجام شود، ممکن است مالیات و جریمه سنگینی داشته باشد. پیش از هر اقدامی، با خود صندوق و یک مشاور مالیاتی صحبت کنید.

مالیات بعد از خروج

اینکه AOW و مستمری کارفرمایی شما بعد از خروج در هلند مالیات دارد یا در کشور محل سکونت، به پیمان مالیاتی بین دو کشور بستگی دارد. هلند با ایران پیمان مالیاتی ندارد، پس اگر در ایران زندگی کنید، معمولاً هلند حق مالیات‌گیری از این درآمدها را برای خودش نگه می‌دارد. این را به‌عنوان قاعده کلی بخوانید و برای وضعیت خودتان استعلام کنید.

جبران سال‌های کم AOW

کسی که در سی‌وچند سالگی آمده، حتی اگر تا سن AOW در هلند بماند، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد AOW کامل می‌گیرد. چند راه برای کم کردن این فاصله وجود دارد که هرکدام شرایط خودش را دارد.

بیمه داوطلبانه پس از خروج. اگر برای مدتی از هلند می‌روید، می‌توانید پیش از خروج یا حداکثر تا یک سال بعد از آن، بیمه داوطلبانه AOW را از SVB درخواست کنید. شرطش این است که پیش از آن دست‌کم یک سال در هلند بیمه بوده باشید و به سن AOW نرسیده باشید. حداکثر مدت معمولاً ۱۰ سال است و حق بیمه درصدی از درآمد شماست. این گزینه برای کسی معنا دارد که قصد بازگشت یا ماندن در نظام هلند را دارد؛ برای همه به‌صرفه نیست.

بازنشستگی کارفرمایی و پس‌انداز شخصی. برای بیشتر مهاجران، راه اصلی جبران همین دو لایه است. حقوق بالاتر و کار نزد کارفرمایی با طرح خوب، در بلندمدت اثر بیشتری از هر ترفند دیگری دارد.

کمک درآمدی سالمندان (AIO). اگر در هلند زندگی می‌کنید و به‌خاطر AOW ناقص، کل درآمدتان پایین‌تر از حداقل اجتماعی است، SVB ممکن است کمک تکمیلی به نام AIO بدهد. این کمک به درآمد و دارایی شما بستگی دارد، فقط برای ساکنان هلند است و برنامه‌ای نیست که بشود روی آن حساب باز کرد. اگر اقامت شما هنوز موقت است، پیش از درخواست هر نوع کمک اجتماعی، اثر احتمالی آن را بر اقامت بررسی کنید.

آنچه در پرونده‌های ایرانی بیشتر می‌بینم

اول، سابقه بیمه ایران. سال‌هایی که در ایران بیمه تأمین اجتماعی پرداخته‌اید در AOW هلند هیچ اثری ندارد و برعکس. اگر سابقه بیمه ایران دارید، تصمیم درباره ادامه یا توقف آن تصمیمی جداگانه است که باید با قواعد خود ایران سنجیده شود.

دوم، والدین. بسیاری می‌پرسند اگر پدر و مادرشان را به هلند بیاورند، AOW می‌گیرند یا نه. صرف‌نظر از اینکه آوردن والدین به هلند از ۲۰۱۲ به بعد عملاً مسیر مستقلی ندارد، کسی که در سن بالا ساکن هلند شده سال‌های بیمه بسیار کمی دارد و AOW او بسیار ناچیز خواهد بود.

سوم، دریافت پول. حساب بانکی هلندی را تا وقتی می‌توانید نگه دارید. به‌خاطر تحریم‌ها، پرداخت مستقیم مستمری به حساب در ایران عملاً ممکن نیست و اگر قصد بازگشت دارید، باید از پیش فکر کنید مستمری به کدام حساب و در کدام کشور واریز شود.

و آخر، اقامت. بازنشستگی هلند به تابعیت ربطی ندارد؛ AOW و صندوق کارفرما به سال‌های سکونت و کار شما بستگی دارند، نه به پاسپورت. ولی اینکه چند سال در هلند می‌مانید به مسیر اقامت شما بستگی دارد. درباره ماندگاری بلندمدت، راهنمای اقامت هلند و راهنمای تابعیت هلند را ببینید.

سوالات متداول