ازدواج در هلند

«نامزدم در هلند کار می‌کند. اگر با ویزای توریستی بیایم و همان‌جا در شهرداری عقد کنیم، دیگر می‌توانم بمانم؟» این سؤال را در جلسه‌های مشاوره بیش از هر سؤال دیگری درباره ازدواج شنیده‌ام، و پاسخش معمولاً با انتظار متقاضی فرق دارد.

ازدواج در هلند یک موضوع حقوق خانواده است و اقامت همسر یک موضوع مهاجرتی. این دو به هم مربوط‌اند، اما قواعد، نهاد مسئول و زمان‌بندی جداگانه‌ای دارند. کسی که این دو را یکی بداند، یا مراحل را به ترتیب اشتباه پیش می‌برد یا تصمیمی می‌گیرد که بعداً جبرانش سخت است. در ادامه هر دو را جدا توضیح می‌دهم و می‌گویم کجا به هم می‌رسند.

چه کسی می‌تواند در هلند ازدواج کند؟

اولین شرط، شرطی است که خیلی‌ها از آن خبر ندارند: برای ازدواج در هلند دست‌کم یکی از دو طرف باید تابعیت هلند داشته باشد یا در هلند ساکن و در سامانه ثبت احوال (BRP، یعنی Basisregistratie Personen) ثبت شده باشد. دو ایرانی که هر دو خارج از هلند زندگی می‌کنند نمی‌توانند صرفاً برای مراسم به هلند بیایند و آنجا ازدواج کنند.

شرایط بعدی، شرایط عمومی قانون مدنی هلند است:

• هر دو طرف دست‌کم ۱۸ سال داشته باشند.
• هیچ‌کدام در زمان ازدواج همسر یا شریک ثبت‌شده دیگری نداشته باشند.
• بین دو طرف نسبت خویشاوندی نزدیکی که قانون منع کرده وجود نداشته باشد.
• هر دو با اراده آزاد و آگاهانه رضایت بدهند.

نکته‌ای که در عمل اهمیت دارد این است که داشتن اقامت معتبر، جزو شرایط قانونی خود ازدواج نیست. یعنی کسی که اقامت هلند ندارد هم از نظر حقوقی می‌تواند ازدواج کند. اما اگر همسر تابعیت اتحادیه اروپا یا منطقه اقتصادی اروپا نداشته باشد، شهرداری دو چیز اضافه از او می‌خواهد: اعلامیه‌ای درباره وضعیت اقامتی‌اش، و اعلامیه‌ای که در آن تأیید می‌کند ازدواج را فقط برای گرفتن اجازه اقامت انجام نمی‌دهد.

به این ترتیب شهرداری می‌تواند احتمال ازدواج صوری (schijnhuwelijk) را بررسی کند. طبق دولت هلند، ازدواجی که هدفش گرفتن اجازه اقامت برای فرد خارجی است جرم است و شهرداری در صورت تردید با پلیس و IND همکاری می‌کند و ممکن است با هر یک از دو طرف جداگانه مصاحبه کند. اگر مأمور ثبت به این نتیجه برسد که رابطه واقعی نیست، می‌تواند از ثبت ازدواج خودداری کند. در پرونده‌هایی که بررسی کرده‌ام، زوج‌هایی که رابطه واقعی دارند معمولاً از این مرحله نگرانی جدی ندارند؛ آنچه کار را سخت می‌کند تناقض در گفته‌ها یا نبودن هیچ برنامه‌ای برای زندگی مشترک است.

ازدواج یا شراکت ثبت‌شده؟

در هلند دو شکل رسمی برای ثبت رابطه وجود دارد: ازدواج (huwelijk) و شراکت ثبت‌شده (geregistreerd partnerschap). شرایط و مراحل ثبت هر دو تقریباً یکی است و در داخل هلند آثار حقوقی‌شان بسیار نزدیک به هم است. تفاوت اصلی در دو جاست: نحوه پایان دادن به رابطه، و اعتبار آن در کشورهای دیگر.

چیزی که همیشه به متقاضیانم توضیح می‌دهم این است که برای زوجی که یکی از آن‌ها ایرانی است، معمولاً ازدواج انتخاب امن‌تری است. شراکت ثبت‌شده در هلند کاملاً معتبر است، ولی اگر بخواهید وضعیت تأهلتان در کشور دیگری هم شناخته شود، احتمال دارد با مشکل روبه‌رو شوید. اگر قصد ازدواج ندارید و فقط با هم زندگی می‌کنید، برای اقامت همسر هم لزوماً به ثبت رسمی نیاز نیست؛ این را در بخش اقامت توضیح داده‌ام.

مراحل ثبت ازدواج در شهرداری

اعلام قصد ازدواج

اولین قدم، اعلام قصد ازدواج به شهرداری است که هلندی‌ها به آن melding voorgenomen huwelijk یا به‌طور قدیمی‌تر ondertrouw می‌گویند. این کار باید دست‌کم دو هفته و حداکثر یک سال پیش از تاریخ مراسم انجام شود. اگر هر دو طرف در هلند ثبت شده باشند، بسیاری از شهرداری‌ها این کار را آنلاین با DigiD انجام می‌دهند.

این دو هفته حداقل قانونی است، نه زمان واقعی. وقتی یکی از دو طرف خارج از هلند زندگی می‌کند یا مدارک خارجی در کار است، شهرداری باید اسناد را بررسی کند و گاهی مدرک تکمیلی بخواهد. برای نمونه، شهرداری لاهه در این حالت از زوج‌ها می‌خواهد دست‌کم ۱۲ هفته پیش از مراسم اقدام کنند و صریحاً هشدار می‌دهد که کل روند ممکن است طولانی شود. پیشنهاد من این است که تاریخ مراسم را تا وقتی مدارک ایرانی کامل و تأییدشده نشده، قطعی نکنید.

شاهدان و مراسم

برای ازدواج یا شراکت ثبت‌شده دست‌کم ۲ و حداکثر ۴ شاهد لازم است که همه باید ۱۸ ساله یا بزرگ‌تر باشند و مدرک شناسایی معتبر داشته باشند. شاهدها لازم نیست تابعیت هلند داشته باشند. مراسم را مأمور ثبت احوال (ambtenaar van de burgerlijke stand) برگزار می‌کند و پس از آن ازدواج در سامانه BRP ثبت می‌شود.

هزینه

هزینه ثبت ازدواج در هلند عدد ثابتی ندارد و هر شهرداری تعرفه خودش را دارد. هزینه به روز و ساعت، محل مراسم و نوع آن بستگی دارد. بیشتر شهرداری‌ها گزینه ارزان یا رایگان هم دارند، معمولاً در ساعت‌های مشخصی از روزهای کاری و در دفتر شهرداری با امکانات ساده. عدد دقیق را فقط از سایت شهرداری محل اقامتتان بپرسید، چون تعرفه‌ها هر سال تغییر می‌کند.

مدارک لازم و تأیید اسناد ایرانی

مدارکی که شهرداری می‌خواهد به وضعیت هر نفر بستگی دارد، ولی برای همسر ایرانی معمولاً این موارد مطرح است:

• گذرنامه یا مدرک شناسایی معتبر هر دو طرف و شاهدان.
• سند تولد، اگر اطلاعات فرد در BRP ثبت نشده باشد.
• گواهی تجرد، یعنی مدرکی که نشان دهد فرد در حال حاضر همسر ندارد. اگر کسی مدتی خارج از هلند زندگی کرده، شهرداری ممکن است این گواهی را از آخرین کشور محل سکونتش بخواهد.
• برای کسی که قبلاً ازدواج کرده، مدرک طلاق یا فوت همسر قبلی.
• اعلامیه وضعیت اقامتی و اعلامیه ازدواج غیرصوری برای همسر غیراروپایی.

شهرداری لاهه تصریح می‌کند که این اسناد نباید قدیمی‌تر از شش ماه باشند. این قاعده در شهرداری‌های دیگر هم رایج است، پس زمان‌بندی گرفتن مدارک در ایران را با تاریخ اعلام قصد ازدواج هماهنگ کنید.

تأیید اسناد ایرانی برای هلند

ایران عضو کنوانسیون آپوستیل نیست، بنابراین اسناد ایرانی باید مسیر تأیید کنسولی (legalisatie) را طی کنند. طبق وزارت خارجه هلند (netherlandsworldwide.nl، به‌روزرسانی سپتامبر ۲۰۲۶)، این مسیر سه مرحله دارد:

1. سند فارسی در ایران توسط مترجم رسمی به انگلیسی ترجمه شود.
2. ترجمه انگلیسی به تأیید وزارت دادگستری و وزارت امور خارجه ایران برسد.
3. ترجمه انگلیسی تأییدشده، به تأیید سفارت هلند در تهران برسد.

طبق همین منبع، این کار فقط در ایران انجام می‌شود و سفارت اسناد را با پست نمی‌فرستد. گواهی تجرد از سازمان ثبت احوال کشور گرفته می‌شود و اتباع ایرانی می‌توانند برای آن به سفارت ایران در لاهه هم مراجعه کنند. ولی وزارت خارجه هلند توضیح داده که گواهی‌های کنسولی درباره اسناد ایرانی، مثل سند تولد یا ازدواج، در هلند تأیید نمی‌شوند و این اسناد همیشه باید در ایران ترجمه و تأیید شوند. اگر خودتان نمی‌توانید به ایران سفر کنید، با یک وکیل یا نماینده در ایران هماهنگ کنید و پیش از هر اقدام از شهرداری بپرسید دقیقاً کدام سند را با چه شکلی می‌پذیرد.

سفارت هلند در تهران در حال حاضر محدود کار می‌کند، ولی تأیید اسناد طبق اعلام وزارت خارجه هلند جزو خدمات فعلی آن است. نوبت را از سامانه‌ای که سفارت معرفی کرده بگیرید و زمان انتظار را در برنامه‌تان حساب کنید.

ازدواج در هلند و اجازه اقامت همسر

برگردیم به سؤال اول. ازدواج با یک شهروند هلندی یا با کسی که اقامت هلند دارد، به‌طور خودکار حق اقامت نمی‌دهد. همسر خارجی باید جداگانه از IND اجازه اقامت با هدف زندگی نزد همسر بگیرد و شرایط آن ربطی به این ندارد که ازدواج کجا ثبت شده است. ازدواجی که در ایران ثبت شده و به‌درستی تأیید شده باشد، برای این درخواست همان‌قدر معتبر است که ازدواجی که در شهرداری هلند ثبت شده.

شرایط اصلی اقامت همسر، که در مطلب ویزای همراه هلند با جزئیات آمده، به‌طور خلاصه این‌هاست:

دو نکته در این بخش زیاد اشتباه فهمیده می‌شود. اول اینکه برای اقامت همسر، ثبت رسمی ازدواج همیشه شرط نیست. IND رابطه بلندمدت و انحصاری بدون ازدواج را هم می‌پذیرد، به شرطی که بتوانید آن را ثابت کنید؛ معمولاً با زندگی مشترک یا فرزند مشترک. اثبات این رابطه برای زوجی که در دو کشور زندگی کرده‌اند گاهی سخت‌تر از ثبت ازدواج است، و به همین دلیل خیلی‌ها ازدواج را ترجیح می‌دهند.

دوم اینکه آمدن با ویزای کوتاه‌مدت و ازدواج در هلند معمولاً راه کوتاه‌تری نیست. همسر خارجی در بیشتر موارد باید ویزای MVV داشته باشد و درخواست را از خارج از هلند دنبال کند؛ ماندن در هلند پس از پایان مدت ویزای شنگن، حتی پس از ازدواج، می‌تواند پرونده را به خطر بیندازد. به‌علاوه، طبق وزارت خارجه هلند، مرکز VFS در تهران از فوریه ۲۰۲۶ بسته است یا محدود کار می‌کند و درخواست جدید ویزای شنگن هلند فقط با نامه سفارت پذیرفته می‌شود. در عمل برای بیشتر زوج‌ها مسیر معقول‌تر این است که ازدواج در ایران ثبت و تأیید شود و درخواست اقامت همسر با MVV دنبال شود. اینکه کدام مسیر برای شما مناسب‌تر است، به وضعیت اقامتی همسرتان در هلند و شرایط شخصی‌تان بستگی دارد. جزئیات ویزای ورود را در مطلب ویزای MVV و TEV هلند ببینید.

پس از رسیدن به هلند، ثبت‌نام در BRP و بیمه درمانی هم باید انجام شود که در مطلب BSN، DigiD و بیمه سلامت آمده است. مسیر بلندمدت، یعنی اقامت دائم و تابعیت، هم در مطلب تابعیت هلند توضیح داده شده است.

آیا ازدواجی که در هلند ثبت می‌شود در ایران هم معتبر است؟

این سؤالی است که زوج‌های ایرانی معمولاً دیر به آن فکر می‌کنند. ازدواج در شهرداری هلند یک ازدواج مدنی است و ثبت آن در ایران تابع قوانین ایران است، نه هلند. برای نمونه، طبق ماده ۱۰۶۰ قانون مدنی ایران، ازدواج زن ایرانی با تبعه خارجی به اجازه مخصوص دولت ایران نیاز دارد. محدودیت‌های دیگری هم در قانون ایران وجود دارد که ممکن است باعث شود ازدواجی که در هلند کاملاً معتبر است، در ایران ثبت یا شناخته نشود.

این موضوع بیشتر از آنچه به نظر می‌رسد اهمیت دارد، چون روی وضعیت شما هنگام سفر به ایران، ثبت فرزندان و مسائل ارث اثر می‌گذارد. من در این مطلب وارد جزئیات حقوق ایران نمی‌شوم، چون به وضعیت هر زوج بستگی دارد. اگر ثبت ازدواج در ایران برایتان مهم است، پیش از مراسم در هلند از سفارت ایران در لاهه یا یک وکیل ایرانی استعلام کنید.

عکس این حالت هم وجود دارد: کسی که در ایران ازدواج کرده و حالا ساکن هلند است، باید ازدواجش را در BRP ثبت کند. برای این کار سند ازدواج ایرانی با همان مسیر سه‌مرحله‌ای تأیید می‌شود و به شهرداری ارائه می‌شود. شهرداری بررسی می‌کند که ازدواج در کشور محل وقوع معتبر بوده باشد. شهرداری لاهه برای این خدمت هزینه‌ای نمی‌گیرد.

اموال، توافق‌نامه ازدواج و نام خانوادگی

برای ازدواج‌هایی که از ۱ ژانویه ۲۰۱۸ به بعد در هلند ثبت شده‌اند، نظام اموال پیش‌فرض «اشتراک محدود اموال» (beperkte gemeenschap van goederen) است. به زبان ساده یعنی دارایی و بدهی‌ای که هر نفر پیش از ازدواج داشته، و همچنین ارث و هدیه، معمولاً مال خود او می‌ماند و آنچه در دوران ازدواج به دست می‌آید مشترک می‌شود. برای ازدواج‌های پیش از این تاریخ، قاعده قدیمی اشتراک کامل اموال اعمال می‌شد.

اگر این تقسیم را نمی‌خواهید، مثلاً یکی از شما کسب‌وکار دارد یا بدهی قابل‌توجهی در میان است، می‌توانید پیش یا حین ازدواج نزد سردفتر (notaris) توافق‌نامه ازدواج (huwelijkse voorwaarden) تنظیم کنید. وقتی دارایی یا خانواده در ایران هم در کار است، این موضوع پیچیده‌تر می‌شود چون ممکن است قانون کشور دیگری هم بر بخشی از اموال اعمال شود. این همان جایی است که مشاوره پیش از ازدواج واقعاً ارزش دارد.

درباره نام خانوادگی هم بدانید که در هلند نام قانونی هیچ‌کدام از دو طرف با ازدواج عوض نمی‌شود. هر کدام می‌تواند در استفاده روزمره نام خانوادگی همسرش را به کار ببرد، ولی نام ثبت‌شده در مدارک رسمی همان نام تولد است.

اگر پس از ازدواج صاحب فرزند شدید، مراحل ثبت تولد و تابعیت فرزند را در مطلب تولد در هلند و قواعد عمومی‌تر زندگی را در قوانین هلند ببینید.

سوالات متداول