اقامت از طریق کارآفرینی در هلند

کسی که با ایده کسب‌وکار پیش من می‌آید، سؤال اولش تقریباً همیشه این است: «چقدر سرمایه بیاورم تا اقامت بدهند؟» جوابی که می‌دهم معمولاً خوشایند نیست. در هلند عددی وجود ندارد که با گذاشتنش در حساب بانکی، اقامت بگیرید. طرح سرمایه‌گذار خارجی با حداقل ۱٫۲۵ میلیون یورو، که هنوز در خیلی از مطالب فارسی به‌عنوان یک راه فعال آمده، از ۱۷ آوریل ۲۰۲۴ بسته شده است.

آنچه مانده دو مسیر است که هر دو به یک پرسش برمی‌گردند: آیا یک نهاد هلندی این کسب‌وکار را واقعی، اجراشدنی و مفید برای اقتصاد هلند می‌داند؟ سرمایه در این مسیرها بی‌اهمیت نیست، ولی جزئی از طرح است، نه جایگزین آن. در ادامه توضیح می‌دهم هر مسیر برای چه کسی ساخته شده، ارزیابی چطور انجام می‌شود و پرونده‌ها معمولاً کجا گیر می‌کنند.

دو مسیر، با دو منطق متفاوت

اقامت استارتاپ برای کسی است که محصول یا خدمتی نوآورانه دارد و هنوز در مرحله ساختن آن است. اقامت خوداشتغالی، که در هلندی به آن zelfstandige می‌گویند، برای کسی است که یک کسب‌وکار مستقل راه می‌اندازد و باید نشان دهد این کار برای هلند «منفعت اساسی» دارد. فرق اصلی این است: در مسیر اول یک راهنمای هلندی با اعتبار خودش پشت ایده شما می‌ایستد؛ در مسیر دوم خودتان باید در یک ارزیابی امتیازی قانع‌کننده باشید.

یک اشتباه رایج را همین‌جا روشن کنم. ZZP (zelfstandige zonder personeel، یعنی خوداشتغال بدون کارمند) در هلند یک وضعیت کاری و مالیاتی است، نه نوع اقامت. کسی که اقامت آزاد برای کار دارد می‌تواند ZZP شود؛ ولی ZZP شدن به‌خودی‌خود برای یک متقاضی ایرانی اقامت نمی‌آورد. تفاوت این دو را در مقاله ZZP در هلند بیشتر باز کرده‌ام.

اقامت استارتاپ: facilitator چه کسی است و چه نقشی دارد؟

facilitator یا راهنما، شرکت یا نهاد هلندی باتجربه‌ای است که کارآفرینان نوپا را همراهی می‌کند؛ چیزی شبیه شتاب‌دهنده یا منتور حرفه‌ای. طبق صفحه IND (به‌روزرسانی ۸ ژوئن ۲۰۲۶)، این راهنما باید در فهرست RVO، یعنی آژانس کسب‌وکار هلند، باشد و چند شرط داشته باشد: سابقه همراهی استارتاپ‌های نوآور، وضعیت مالی سالم و نبودن در حالت توقف پرداخت یا ورشکستگی، نداشتن سهم اکثریت در شرکت شما، و نداشتن نسبت خانوادگی تا درجه سه با شما.

خود ایده هم باید نوآورانه باشد. IND سه حالت را می‌پذیرد: محصول یا خدمتی که در هلند تازه است، استفاده از فناوری جدید در تولید، توزیع یا بازاریابی، یا شیوه نوآورانه‌ای در سازمان‌دهی کار. کنار این، یک برنامه مرحله‌به‌مرحله لازم است: ساختار شرکت، نقش افراد، شکل حقوقی، نیروی انسانی، هدف‌ها، شرح محصول و زمان‌بندی راه‌اندازی.

چیزی که همیشه به متقاضیانم توضیح می‌دهم این است که facilitator فروشنده ویزا نیست. راهنمای جدی، ایده را پیش از قبول کردن محک می‌زند، چون اعتبار خودش نزد RVO به کیفیت استارتاپ‌هایی بسته است که همراهی کرده. شرایط همکاری هم یکسان نیست؛ پیش از امضا دقیقاً بدانید چه تعهد مالی یا سهمی می‌دهید و در عوض چه همراهی‌ای می‌گیرید.

پول لازم برای یک سال

باید نشان دهید برای کل مدت اقامت، که حداکثر یک سال است، منابع کافی دارید. طبق فرم درخواست IND، این را می‌شود با صورت‌حساب یک حساب بانکی هلندی به نام خودتان یا شرکتتان، با قرارداد تأمین مالی از طرف facilitator، یا با تأییدیه بانک یا سرمایه‌گذار ثالث نشان داد. مبلغ دقیق را IND بر اساس جدول مبالغ مرجع خودش تعیین می‌کند و این جدول هر شش ماه به‌روز می‌شود؛ پیش از اقدام، عدد روز را در سایت IND چک کنید و به ارقامی که در مطالب قدیمی تکرار شده تکیه نکنید.

بعد از یک سال چه می‌شود؟

اقامت استارتاپ تمدید نمی‌شود. مسیر ادامه، درخواست اقامت خوداشتغالی است و برای آن باید اعلامیه‌ای از facilitator داشته باشید که نشان دهد دست‌کم سه ماه همراهی را کامل کرده‌اید. در عمل یعنی سال استارتاپ را باید طوری برنامه‌ریزی کنید که در پایانش، کسب‌وکار به مرحله‌ای رسیده باشد که بتواند در ارزیابی امتیازی خوداشتغالی نمره بیاورد. کسی که این سال را فقط صرف «جا افتادن» در هلند کند، معمولاً در ماه یازدهم دست خالی است.

اقامت خوداشتغالی: ارزیابی امتیازی RVO

در این مسیر، IND طرح تجاری شما را برای نظر مشورتی به RVO می‌فرستد. ارزیابی سه بخش دارد:

• تجربه شخصی: تحصیلات، سابقه کارآفرینی واقعی (نه فقط عنوان مدیرعاملی روی کاغذ)، سابقه کار در سطح تخصصی، و ارتباط قبلی با هلند مثل همکاری تجاری یا دانستن زبان هلندی.
• طرح تجاری: تحلیل بازار هلند، ساختار سازمان، و مهم‌تر از همه طرح مالی شامل پیش‌بینی فروش، نقدینگی و منبع تأمین پول.
• ارزش افزوده برای هلند: نوآوری، سرمایه‌گذاری در کسب‌وکار و ایجاد شغل.

طبق IND باید در هر بخش دست‌کم ۳۰ امتیاز بگیرید. یک راه دیگر هم هست: اگر در تجربه شخصی و در طرح تجاری هرکدام ۴۵ امتیاز بگیرید، شرط بخش ارزش افزوده هم برآورده‌شده حساب می‌شود. این قاعده برای کسی که سابقه کارآفرینی قوی و طرح مالی دقیقی دارد ولی کسب‌وکارش ذاتاً نوآورانه نیست، اهمیت زیادی دارد.

پرونده‌ها معمولاً کجا ضعیف‌اند؟

من در بررسی پرونده‌ها معمولاً اول سراغ طرح مالی می‌روم، چون ضعف‌ها بیشتر آنجا پیداست تا در خود ایده. پیش‌بینی فروشی که هیچ مبنایی جز امید ندارد، تحلیل بازاری که درباره بازار ایران نوشته شده نه هلند، یا طرحی که روشن نمی‌کند پول اولیه از کجا می‌آید، امتیاز نمی‌گیرد؛ هرقدر هم ایده جذاب باشد.

رستوران، فروشگاه یا خدمات مشاوره ممنوع نیستند. ولی در این نوع کسب‌وکارها نشان دادن «ارزش افزوده برای هلند» سخت‌تر است و بار اصلی روی سابقه شخصی و طرح مالی می‌افتد. اگر هیچ‌کدام از این دو قوی نیست، بهتر است پیش از هزینه کردن، صادقانه به این فکر کنید که آیا این مسیر مناسب شماست.

چه کسانی از ارزیابی امتیازی معاف‌اند؟

طبق IND (به‌روزرسانی ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶)، اتباع ترکیه، دارندگان اقامت بلندمدت اتحادیه اروپا از کشور دیگری در اتحادیه، و برخی حرفه‌های مستقل مثل پزشکان متخصص و هنرمندان با ارزیابی امتیازی سنجیده نمی‌شوند؛ هنرمند باید نشان دهد کارش برای فرهنگ هلند منفعت اساسی دارد و حرفه‌های پزشکی ثبت در BIG-register لازم دارند. شهروندان آمریکا و ژاپن هم بر پایه پیمان‌های جداگانه قواعد خودشان را دارند. برای بیشتر متقاضیان ایرانی، ارزیابی امتیازی همان مسیر اصلی است، مگر آنکه در کشور دیگری از اتحادیه اروپا اقامت بلندمدت داشته باشند.

ثبت شرکت در KVK هم شرط است. هزینه ثبت در ۲۰۲۶ حدود ۸۵ یورو است، ولی انتخاب شکل حقوقی (شرکت شخصی یا BV) پیامدهای مالیاتی و اداری جدی دارد که در راهنمای ثبت شرکت در هلند توضیح داده‌ام.

درآمد و تمدید: جایی که کسب‌وکار باید خودش را ثابت کند

اقامت خوداشتغالی حداکثر دو سال اعتبار دارد. در تمدید، دیگر طرح روی کاغذ کافی نیست؛ IND می‌خواهد ببیند کسب‌وکار واقعاً کار می‌کند و از صورت‌های مالی، ترازنامه یا صورت سود و زیان استفاده می‌کند.

معیار IND برای سنجش درآمد خوداشتغال‌ها، به‌خصوص وقتی اسپانسر خانواده می‌شوید، این است: درآمد «پایدار» است اگر هنگام درخواست دست‌کم ۱۸ ماه آن را داشته باشید، و «کافی» است اگر میانگین سود ماهانه مشمول مالیات در هر سال مالی، دست‌کم به اندازه مبلغ مرجع با احتساب تعطیلات‌پول باشد. سود هم ساده حساب می‌شود: کل درآمد عملیاتی منهای کل هزینه‌ها. برای درخواست اقامت خوداشتغالی، مبلغ مرجع از ۱ ژوئیه تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ ماهانه ۱٬۷۶۶٫۷۷ یورو است.

از نظر مالیاتی، سود شرکت شخصی در باکس ۱ مالیات بر درآمد حساب می‌شود و خوداشتغال‌ها در ۲۰۲۶ از کسر خوداشتغالی ۱٬۲۰۰ یورویی و در سال‌های اول از کسر شروع‌کننده ۲٬۱۲۳ یورویی استفاده می‌کنند، به شرط رسیدن به معیار ساعت کاری. اگر شکل BV را انتخاب کنید، مدیر-سهامدار عمده معمولاً باید «حقوق عرفی» (gebruikelijk loon) به خودش بدهد که مبنای آن در ۲۰۲۶، ۵۸٬۰۰۰ یورو در سال است؛ استثناهایی دارد، ولی برای کسب‌وکار کوچک در سال‌های اول، این نکته را پیش از انتخاب BV با مشاور مالیاتی بررسی کنید. نرخ‌ها را در مالیات بر درآمد در هلند آورده‌ام.

همسر و فرزندان

هر دو مسیر امکان آوردن خانواده را دارند، ولی شرایط خانواده جداگانه بررسی می‌شود: سن دست‌کم ۲۱ سال برای هر دو طرف در ازدواج یا رابطه ثبت‌شده، و درآمد کافی اسپانسر. برای استارتاپی که خانواده همراه دارد، IND به درآمد مورد انتظاری نگاه می‌کند که از طرح تجاری پیداست، چون هنوز سابقه ۱۸ ماهه‌ای در کار نیست. هزینه درخواست همسر در ۲۰۲۶، ۲۵۴ یورو و فرزند زیر ۱۸ سال ۸۵ یورو است.

طبق IND، خانواده دارنده اقامت خوداشتغالی اجازه کار آزاد دارند و مجوز کار (TWV) لازم ندارند. خانواده دارندگان اقامت خوداشتغالی از آزمون ادغام خارج از کشور هم معاف‌اند. برای خانواده متقاضی استارتاپ، این معافیت و وضعیت اجازه کار را پیش از اقدام جداگانه بررسی کنید، چون روی کارت اقامت هر نفر نوشته می‌شود و به نوع اقامت اسپانسر بستگی دارد. جزئیات را در شرایط ویزای همراه هلند ببینید.

نکته‌هایی که برای متقاضی ایرانی فرق می‌کند

ویزای MVV و سفارت تهران. متقاضی ایرانی که از خارج هلند درخواست می‌دهد، برای ورود به ویزای MVV نیاز دارد. طبق اعلام دولت هلند (به‌روزرسانی ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶)، سفارت هلند در تهران محدود کار می‌کند ولی صدور برچسب MVV هنوز جزو خدمات آن است؛ نوبت‌ها آنلاین است و زود پر می‌شود. روند را در ویزای MVV/TEV هلند توضیح داده‌ام. اتباع ایران طبق فهرست IND از آزمایش سل معاف‌اند.

حساب بانکی و انتقال پول. باز کردن حساب بانکی هلندی و انتقال سرمایه برای ملیت ایرانی به‌خاطر تحریم‌ها معمولاً با بررسی دقیق‌تر بانک‌ها همراه است و ممکن است زمان‌بر باشد. در مسیر استارتاپ که نشان دادن پول در حساب هلندی یکی از راه‌های اثبات منابع است، این را از اول در زمان‌بندی لحاظ کنید و مدارک منشأ پول را کامل آماده نگه دارید. تجربه‌های رایج را در افتتاح حساب بانکی در هلند آورده‌ام.

نوع کسب‌وکار. اگر طرح شما با تجارت با ایران یا با فناوری‌ها و کالاهای حساس و دومنظوره سروکار دارد، محدودیت‌های تحریمی اتحادیه اروپا ممکن است مستقیماً روی امکان اجرای آن اثر بگذارد. این را پیش از نوشتن طرح بررسی کنید، نه بعد از رد شدن.

در بلندمدت: اقامت دائم و تابعیت

اقامت خوداشتغالی با تمدیدهای پیاپی می‌تواند به پنج سال اقامت قانونی پیوسته برسد، که پایه درخواست اقامت دائم یا اقامت بلندمدت اتحادیه اروپاست؛ البته با شرط ادغام و درآمد مستقل. اینکه سال استارتاپ هم در این پنج سال حساب شود یا نه، به جزئیات پرونده بستگی دارد. برای تابعیت، طبق IND (به‌روزرسانی ۲۸ اوت ۲۰۲۶) هنوز پنج سال اقامت پیوسته و سطح A2 ملاک است؛ پیشنهاد افزایش به ده سال مطرح شده ولی تا این تاریخ قانون نشده است. شرایط را در تابعیت هلند از طریق طبیعی‌سازی ببینید.

اگر بخواهم صادق باشم، کارآفرینی در هلند میان‌بر مهاجرت نیست. برای کسی مناسب است که واقعاً می‌خواهد در بازار هلند کسب‌وکار بسازد و سابقه یا طرحی دارد که از پس یک ارزیابی جدی برمی‌آید. اگر هدف اصلی فقط اقامت است و کسب‌وکار وسیله آن، معمولاً مسیرهای دیگری مثل اقامت مهاجر ماهر یا تحصیل، هزینه و ریسک کمتری دارند. مقایسه همه مسیرها را در راه‌های اقامت هلند آورده‌ام.

سوالات متداول