تابعیت دوگانه و پاسپورت دوم برای ایرانیان

تابعیت دوگانه یعنی چه

تابعیت دوگانه یا چندگانه یعنی شما همزمان شهروند دو یا چند کشور هستید و هر دو شما را شهروند می‌شناسند. در بعضی کشورها برای تابعیت جدید باید از تابعیت قبلی صرف‌نظر کنید؛ بعضی دیگر این را لازم نمی‌دانند. پاسپورت دوم هم همین است: مدرکی که از شهروندی دوم می‌آید.

مهم است که تابعیت دوگانه را با اقامت دائم اشتباه نگیرید. اقامت دائم حق زندگی است، تابعیت حق کامل شهروندی است. این تفاوت را در اقامت دائم و تابعیت توضیح داده‌ایم.

موضع ایران

طبق آنچه در عمل شناخته شده، ایران با گرفتن تابعیت دیگر، تابعیت ایرانی شما را از بین نمی‌برد. برای ازدست‌دادن تابعیت ایران مسیر قانونی جداگانه‌ای وجود دارد و بدون آن، دولت ایران شما را همچنان شهروند ایرانی می‌شناسد. به همین دلیل بسیاری از دارندگان دو پاسپورت در ایران فقط ایرانی محسوب می‌شوند.

این وضعیت چند پیامد عملی دارد. اولاً برای ورود به ایران معمولاً با گذرنامهٔ ایرانی وارد می‌شوید. ثانیاً سفارت کشور دوم ممکن است نتواند در ایران به کمک کنسولی شما بپردازد، چون ایران شما را شهروند خود می‌داند. ثالثاً مسائلی مثل خدمت سربازی برای مردان همچنان به قوت خود هستند. هر کسی در این وضعیت باید قبل از سفر به ایران با دقت اطلاعات به‌روز را بررسی کند، چون سیاست‌ها تغییر می‌کنند.

کدام کشورها تابعیت دوگانه را می‌پذیرند

قاعدهٔ هر کشور با دیگری فرق می‌کند، اما تصویر کلی این است:

• کانادا، آمریکا، انگلستان و استرالیا به‌طور کلی تابعیت دوگانه را می‌پذیرند و شما را مجبور به صرف‌نظر از تابعیت قبلی نمی‌کنند.
• آلمان سال ۲۰۲۴ قانون را تغییر داد و تابعیت چندگانه را آزاد کرد. دربارهٔ شرایط دقیق و مسیر درخواست از سایت رسمی وزارت کشور آلمان استفاده کنید.
• کشورهایی مثل اتریش و هلند قاعدهٔ سخت‌گیرانه‌تری دارند و در بیشتر پرونده‌ها از متقاضی می‌خواهند تابعیت قبلی را رها کند، با استثناهایی که قانون مشخص کرده است.
• بعضی کشورها مثل ژاپن اصلاً تابعیت دوگانه را نمی‌پذیرند.

فهرست بالا دقیق‌ترین منبع نیست. قوانین تابعیت مدام اصلاح می‌شوند. بنابراین برای هر کشور به متن رسمی قانون تابعیت یا سایت وزارت مهاجرت آن مراجعه کنید.

چرا بعضی‌ها پاسپورت دوم می‌خواهند

انگیزه‌ها معمولاً این‌هاست: سفر آسان‌تر به کشورهای بیشتر، امنیت حقوقی در زندگی یا کار، تحصیل با هزینهٔ شهروند، و حق رأی و مشارکت در کشور محل زندگی. این‌ها واقعی‌اند، ولی باید با هزینه‌ها مقایسه شوند. مسیر قانونی گرفتن شهروندی معمولاً سال‌ها اقامت پایدار می‌خواهد و با راه‌های میانبر یا «پاسپورت فوری» که در تبلیغات دیده می‌شود تفاوت دارد.

مسیرهای معمول رسیدن به تابعیت

اغلب کشورها تابعیت را از چند راه می‌دهند. مدت اقامت قانونی و مستمر که معمولاً چند سال است و هر کشور شرط روزهای حضور و آزمون زبان یا دانش عمومی دارد. ازدواج با شهروند همان کشور که ممکن است مدت لازم را کوتاه کند؛ این مسیر را در مهاجرت از طریق ازدواج ببینید. تولد در کشور یا والدین شهروند، که در بعضی کشورها خودکار و در بعضی مشروط است. و در مواردی، سرمایه‌گذاری که در قالب برنامه‌های شهروندی ارائه می‌شود و ریسک‌های قانونی و مالی خاص خودش را دارد، که در گلدن ویزا هم به آن اشاره کرده‌ایم.

برای نمونه، در کانادا متقاضی باید در بازهٔ مشخصی از پنج سال گذشته، حداقل ۱٬۰۹۵ روز در این کشور حضور فیزیکی داشته باشد. این عدد در صفحهٔ رسمی دولت کانادا آمده است. در آمریکا اغلب اقامت دائم پنج سال، و در شرایط خاص ازدواج با شهروند، سه سال می‌گذراند. این‌ها نمونه‌اند و باید قبل از تصمیم با منبع رسمی چک شوند.

اشتباهات رایج

• فرض اینکه چون تابعیت دوم گرفتید دیگر مشکلی با ایران ندارید. وضعیت قانونی شما در ایران جدا بررسی می‌شود.
• پرداخت پول به واسطه‌ها برای «پاسپورت سریع». برنامه‌های سرمایه‌گذاری مشروعیت و ریسک خودشان را دارند و نباید بدون مشورت مستقل وارد شد.
• پنهان‌کردن تابعیت قبلی هنگام درخواست. بیشتر کشورها این را می‌پرسند و عدم افشا می‌تواند به لغو تابعیت برسد.
• سفر به ایران بدون دانستن قوانین روز، به‌خصوص برای مردان و کسانی که سابقهٔ فعالیت یا کار خاص دارند.

قبل از تصمیم، این چهار سؤال را جواب دهید

آیا کشور مقصد تابعیت دوگانه را می‌پذیرد یا باید تابعیت قبلی را رها کنید؟ آیا نیاز دارید برای ارث، ملک یا خانواده به ایران سفر کنید و آیا وضعیت شما این سفر را ایمن نگه می‌دارد؟ آیا کشور مقصد برای شما در بلندمدت جای زندگی است یا می‌خواهید فقط پاسپورتش را داشته باشید؟ و آیا منبع و مسیر مالی‌تان برای همهٔ مراحل شفاف است؟

تابعیت دوم و مالیات

یکی از نکات کم‌گفته‌شده، تعهد مالیاتی است. بعضی کشورها، از جمله آمریکا، شهروندان خود را بر اساس درآمد جهانی مالیات‌دهنده می‌دانند و این را به محل زندگی ربط نمی‌دهند. بنابراین شهروند آمریکایی حتی اگر در جای دیگری زندگی کند، ممکن است ملزم به اظهارنامه باشد. قبل از گرفتن تابعیت هر کشور، از حسابدار متخصص بپرسید این تعهد برای شما چه معنایی دارد.

فرزندان و تابعیت

فرزندی که در کشور مقصد به دنیا بیاید، بسته به قانون آن کشور ممکن است خودکار شهروند شود. بعضی کشورها تولد در خاک خود را کافی می‌دانند و بعضی تابعیت والدین را شرط می‌کنند. فرزند ممکن است هم تابعیت ایران و هم تابعیت کشور محل تولد داشته باشد. بهتر است قبل از برنامه‌ریزی برای تولد یا ثبت فرزند، قانون دقیق آن کشور و الزامات ثبت‌نام او در ایران را بدانید. جزئیات تابعیت فرزند و ثبت‌نام در مراجع هر دو کشور از مسائلی است که بدون مشاورهٔ تخصصی بهتر است ریسک نشود.

سوالات متداول درباره تابعیت دوگانه